Profile #4: Bharat Itihas Sanshodhak Mandal

“A single piece of authentic historical document can take us leaps and bounds in understanding our past”. This was a firm belief and a working principle of V.K.Rajwade, Maharashtra’s prodigious historian. It is to his and Khanderao Mehendale’s credit that study of history developed as a scientific branch of knowledge. Bharat Itihas Sanshodhak Mandal (BISM), the institute they both founded in Pune, has become a top notch history research institute in India.

bism-option-2

BISM was founded in July 1910 and is a house of treasure holding some of the rarest historical artefacts. The number of and variety in this collection is incredible; more than a million Historical documents, scriptures, copper and stone inscriptions, coins, rare objects, maps, tools, photographs… the list is unending. Selected pieces from this mammoth collection are exhibited in the institute’s museum. The extensive library has been a favourite with many a noted historians over the years.

History does not become dull here, as it innovatively connects with you. Where else can you see a railway time-table from 1862 and an advertisement for theatre show in 1872? Modi, the script Marathi used before embracing Devnagari, is taught here. In fact, you can also pull out those old family possessions of yours. Historians at BISM can make you abreast with its history! This festival do visit this century old structure in Sadashiv Peth and delve into its historical treasure in a unique workshop.

Read more:-

पुण्यातील एक महत्वाची सार्वजनिक संस्था म्हणजे ‘भारत इतिहास संशोधक मंडळ’. इतिहासाचार्य विश्वनाथ काशिनाथ राजवाडे यांनी ७ जुलै  १९१० मध्ये म्हणजे शके१८३२ च्या आषाढ शुद्ध प्रतिपदेला मंडळाची स्थापना  केली. मंडळाच्या स्थापनेसाठी अनेक शहरांची नावे समोर  होती. परंतु पुण्याच्या नावावर शिक्कामोर्तब झाला. पुण्याच्या गुणवत्तेमुळे पुण्यात भारत इतिहास संशोधक मंडळाचीस्थापना झाली. अप्पा बळवंत मेहंदळे या पेशवाईतील सरदारांचा वाडा हे मंडळाचे जन्मस्थान होते.

स्थापनेला दीर्घ सामाजिक-सांस्कृतिक पार्श्वभूमी लाभलेली होती.  आधुनिक पद्धतशीर शास्त्रीय इतिहास-लेखन-संशोधनाचा परिचय आपल्याला ब्रिटिशांमुळे झाला. १९ व्याशतकाच्या आधीच्या काळात पोवाडे, लावण्या, शकावल्या, कैफियती, बखरी, संतचित्रे अशा रुपातले इतिहासलेखन आपल्याकडे होत होते. पण ते बरेचसे अनौपचारिक वअशास्त्रीय होते. ब्रिटिश अंमल  प्रस्थापित झाल्यानंतर नव्या राज्यकर्त्यांद्वारे शास्त्रीय इतिहास लेखन महाराष्ट्रात अवतरले. या पार्श्वभूमीवर महाराष्ट्र इतिहास लेखनसुरु झाले. पण तो काळ मुख्यतः पाश्चात्यांच्या प्रभावाचा आणि अनुकरणाचा होता. महाराष्ट्रातील बुद्धिमंतांची इतिहासाची आस्था दोन मार्गांनी प्रकट झाली. एक मार्गऐतिहासिक ललित साहित्याचा होता, तर दुसरा ऐतिहासिक संशोधनांवर आधारित लेखनाचं होता. सोयीसाठी त्यांना ‘ललित इतिहास’ आणि ‘शास्त्रीय इतिहास’ म्हणतायेईल. या साऱ्या पार्श्वभूमीवर मंडळाची स्थापना झाली.

या मंडळाने राज्याला असलेला २०० वर्षांचा दैदिप्यमान इतिहास समोर ठेवला. प्रथम शिवाजी महाराजांविषयी संशोधन सुरु झाले. महाराजांविषयीचे ८० टक्के संशोधन हेमंडळानेच केले आहे. शिवकालीन पत्रसार संग्रहाचे ३ खंड १९२५ मध्ये प्रसिद्ध झालेत. शिवचरित्र साहित्याचे १६ खंड  प्रसिद्ध आहेत. यात अस्सल कागदपत्र सारांश आहे.आजवर अनेक पुस्तके आणि पत्र मंडळाने प्रसिद्ध केले आहेत. याशिवाय मंडळात मोडी , फारशीचे वर्ग चालतात. पाक्षिक सभा, राजवाडे पुण्यतिथी (३१ डिसेंबर), राजवाडेव्याख्यानमाला, डॉ. ग. ह. उर्फ तात्या खरे यांची पुण्यतिथी (५ जून) ब्रह्मानंद देशपांडे पुण्यतिथी कार्यक्रम, मंडळाचा वर्धापनदिन (७ जुलै), मंडळाचे संमेलन आदी कार्यक्रमहोतात. नियतकालिक, त्रैमासिक काढले जातात.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s